CGTN Muhabiri Cao Beidan'ın haberine göre, yaklaşık 20 bin karakterden oluşan Çince metin, Küresel Yönetişim İnisiyatifi'nin ortaya çıktığı dönemin koşullarını, temel içeriğini ve taşıdığı önemi sistematik biçimde ele alırken, Çin'in küresel yönetişim sisteminin reformu ve inşasına katılımına ilişkin uygulamalarını kapsamlı şekilde ortaya koyuyor. Aynı zamanda Çin'in küresel yönetişim konusundaki hedeflerini, ilkelerini ve eylem planını daha net bir şekilde açıklıyor. Beyaz kitabın, uluslararası toplumun Küresel Yönetişim İnisiyatifi'nin değerini daha iyi kavramasına katkı sağlaması bekleniyor.

Günümüz dünyası, İkinci Dünya Savaşı'nın ardından görülmemiş ölçüde karmaşık ve derin dönüşümlere sahne oluyor. Tek taraflılık ve hegemonya anlayışı ciddi zararlar doğururken, küreselleşme karşıtlığı ve korumacılık giderek güç kazanıyor. İklim değişikliği, dijital uçurum ve yapay zekânın kötüye kullanılması gibi sorunlar da peş peşe ortaya çıkıyor. Küresel yönetişim sistemi ise ilerleyemediği takdirde geriye düşme riskiyle karşı karşıya bulunduğu kritik bir döneme girmiş durumda.

Böyle bir dönüm noktasında Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping, Eylül 2025'te Küresel Yönetişim İnisiyatifi'ni resmen ortaya koydu. Egemen eşitliğe bağlılık, uluslararası hukukun üstünlüğünün korunması, çok taraflılığın uygulanması, insan odaklı yaklaşım ve eylem odaklılık olmak üzere beş temel ilkeye dayanan girişim, "Nasıl bir küresel yönetişim sistemi inşa edilmeli, küresel yönetişim alanındaki reformlar nasıl ilerletilmelidir?" sorularına Çin'in sunduğu çağdaş bir yanıt niteliği taşıyor.

İnisiyatif, ülkelerin küresel yönetişimin geliştirilmesine yönelik ortak ihtiyaçlarına karşılık verirken, insanlık için ortak geleceği paylaşan bir topluluk inşasına yönelik uygulamaların da önünü açtı. Uluslararası siyasi medeniyetin gelişimine yeni bir ufuk kazandıran girişim, ortaya konulduğu günden bu yana uluslararası toplumdan geniş destek ve olumlu karşılık gördü.

Küresel Yönetişim İnisiyatifi'nin hayata geçirilmesindeki en temel unsur ise Birleşmiş Milletler'in otoritesinin ve merkezi konumunun kararlılıkla korunması olarak öne çıkıyor. Bu yıl, Çin Halk Cumhuriyeti'nin Birleşmiş Milletler'deki yasal temsil hakkını yeniden kazanmasının 55. yıldönümü. BM Şartı'nı imzalayan ilk ülke ve BM Güvenlik Konseyi'nin daimi üyesi olan Çin, BM'nin uluslararası sistemdeki merkezi rolünü kararlılıkla desteklemeyi sürdürüyor.

Beyaz kitapta da vurgulandığı gibi, Birleşmiş Milletler çok taraflılığın uygulanması ve küresel yönetişimin ilerletilmesi açısından en önemli platform olma niteliğini koruyor. BM'nin öncü konumu sarsılmamalı, aksine güçlendirilmelidir. Analistler, Küresel Yönetişim İnisiyatifi'nin BM Şartı'nın amaç ve ilkeleriyle örtüştüğünü, aynı zamanda çok taraflılığı destekleyen ve BM'nin etkinliğinin artırılmasını isteyen ülkelerin ortak beklentilerine de cevap verdiğini belirtiyor.

Çin tarafı ayrıca çağın ihtiyaçlarına uyum sağlanması, BM reform sürecinin hızlandırılması ve BM Güvenlik Konseyi'ni devre dışı bırakan her türlü tek taraflı girişime karşı ortak tavır alınması gerektiğini savunuyor. Bu yıl mayıs ayında Çin, küresel yönetişimin reformu ve geliştirilmesine yönelik dokuz başlıkta reform önerisi sundu. Bu önerilerin ilk ikisini "BM reformunun ve etkinliğinin ilerletilmesi" ile "BM Güvenlik Konseyi'nin otoritesi ve kapasitesinin güçlendirilmesi" oluşturdu.

Bugün Küresel Güney'in kolektif yükselişi geri döndürülemez bir tarihsel eğilim haline gelmiş olsa da, bu ülkeler uzun yıllardır küresel yönetişim mekanizmalarında yeterince temsil edilmiyor. Küresel Güney'in sesine daha fazla kulak verilmesi, temsil gücünün artırılması, meşru hak ve çıkarlarının korunması ve Kuzey-Güney dengesizliğinin giderilmesi, daha adil ve makul bir küresel yönetişim sisteminin kurulmasının doğal gereklilikleri arasında yer alıyor.

Çin, BRICS işbirliğinin genişletilmiş yapısının ve Shanghai İşbirliği Örgütü ailesinin yüksek kaliteli gelişimini desteklemekten Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası gibi uluslararası finans kuruluşlarının reformunu savunmaya kadar birçok alanda, Küresel Güney ülkelerinin uluslararası sistemdeki ağırlığının artırılması çağrısında bulunuyor. Çin ayrıca BM Güvenlik Konseyi reformu kapsamında gelişmekte olan ülkelerin temsil ve söz hakkının genişletilmesini destekliyor.

Dünya bu kadar büyük ve karşı karşıya olduğu sorunlar bu kadar çokken, hangi tür küresel yönetişim sistemi tüm ülkeler ve halklar için daha yararlı olabilir? Çin'in bu soruya verdiği yanıt, "ortak istişare, ortak katkı ve ortak paylaşım" ilkesinde somutlaşıyor. Uluslararası Arabuluculuk Örgütü'nün kurulmasına öncülük etmekten Küresel Yapay Zekâ Yönetişimi Girişimi'ni ortaya koymaya, uluslararası anlaşmazlıklarda arabuluculuk çabalarına katkı sunmaktan yeni işbirliği platformları oluşturmaya kadar Çin, küresel yönetişim alanındaki önemli sorunların çözümü için sürekli yeni yaklaşımlar geliştirmeye çalışıyor.

Büyük yol sade olur, gerçek başarı ise eylemle elde edilir. Dünyanın bugün karşı karşıya bulunduğu karmaşa ve dönüşüm ortamında düzensizlikten düzene geçiş kolay değildir. Ancak zorluklar, başarıya ulaşılamayacağı anlamına da gelmez. Küresel Yönetişim İnisiyatifi'nin hedefi, uluslararası toplumun ortak refahını gerçekleştirmektir ve bu hedef ancak tüm ülkelerin ortak çabasıyla hayata geçirilebilir.

Çin, dünya barışının kurucusu, küresel kalkınmanın destekçisi, uluslararası düzenin koruyucusu ve uluslararası kamu mallarının sağlayıcısı olmayı sürdüreceğini vurguluyor. Çin, tüm ülkelerle birlikte Küresel Yönetişim İnisiyatifi'nin uygulanmasını ilerletmeye, hiçbir ülkenin geride kalmamasını sağlamaya ve uluslararası toplumun bu büyük ailesinin herkes için kazan-kazan temelinde gelişmesine katkıda bulunmaya devam edeceğini belirtiyor.